Gelaste frames en machines onder CE
Machinebouw
Gelaste frames en machines vallen meestal onder de machineregels — en die veranderen op 20 januari 2027. Lassen staat er niet in, maar u moet wel kunnen aantonen dat uw lassen deugen.
Wie machines bouwt, brengt ze met CE-markering op de markt onder de Machinerichtlijn. Die wordt op 20 januari 2027 vervangen door de Machineverordening, zonder overgangsperiode: wat vóór die datum in de handel is gebracht valt onder de richtlijn, wat erna komt onder de verordening. De regels zeggen weinig over lassen zelf, maar veel over wat u moet kunnen aantonen — en een gelast frame dat faalt is een veiligheidsrisico dat u als fabrikant draagt. Dat geldt voor de machinebouwer en net zo voor de bouwer van ander materieel dat onder de machineregels valt, zoals hef- en grondverzetwerktuigen.
- Geldt voor
- Machines en gelaste frames onder CE
- Lasnorm
- Geen wettelijke; ISO 3834 als werkwijze
- EN 1090
- Niet voor de machine; wel voor de kraanbaan of het bordes
- Instap
- Nulmeting laskwaliteit
Welke regels gelden hier
De machineregels vragen van de fabrikant een risicobeoordeling, een technisch dossier en een conformiteitsverklaring; de CE-markering is de uitkomst. Lassen komt daarin niet als eis voor, maar als gevolg: waar de risicobeoordeling zegt dat een lasverbinding dragend of veiligheidskritisch is, moet u kunnen aantonen dat die verbinding deugt. Een gangbare en breed erkende manier om dat te doen is ISO 3834 — gekwalificeerde lasmethoden en lassers, toezicht, keuring en een dossier. Het is geen wettelijke eis, maar wel wat een klant of een keurende partij verwacht te zien. In de machinebouw is die norm nog weinig ingeburgerd; dat maakt hem niet minder bruikbaar, wel onderscheidend voor wie hem heeft.
Levert u een gelast frame als los onderdeel aan een andere fabrikant, dan is dat meestal een onderdeel: wat u daarbij aan bewijs meelevert, spreekt u met die fabrikant af. Pas als het een samenstel is dat bijna een machine is — bijvoorbeeld met aandrijving of bewegende delen, maar nog zonder eigen toepassing — spreken de regels van een niet-voltooide machine, met een eigen inbouwverklaring en montagehandleiding. Welke van de twee het is, volgt uit de definities in de regelgeving, niet uit wat er op de tekening staat.
Wat voor de machine zelf niet geldt: EN 1090. Die norm hoort bij bouwproducten — dragende constructies die blijvend deel uitmaken van een gebouw of een infrastructureel werk — en niet bij een machineframe. Maar de grens loopt langs de functie van de constructie, niet langs uw bedrijf. De kraan is een machine; de kraanbaan waar hij op rijdt is dat niet. Dat is een draagconstructie, en die valt onder EN 1090 wanneer zij blijvend deel uitmaakt van het gebouw. Hetzelfde kan gelden voor bordessen, steunconstructies en fundatieframes die het bouwwerk dragen. Vastmaken aan een gebouw is op zichzelf niet genoeg: een machine die aan de vloer of de wand is verankerd, blijft een machine. Welke producten precies onder EN 1090 vallen, staat in de norm zelf en in de uitleg van de Europese Commissie; bij twijfel zoeken wij dat per product uit. En los daarvan wordt EN 1090-2 regelmatig door de opdrachtgever aangewezen als uitvoeringsnorm voor het constructiestaal in skids en frames — niet omdat het een bouwproduct is, maar omdat hij een staalbouwnorm wil waar staalbouw in zit. Een certificaat halen dat niet van toepassing is, kost geld en bewijst het verkeerde; de vraag achter de vraag is bijna altijd "kunt u aantonen dat uw lassen goed zijn".
Zo bepaalt u welke regels gelden
- Wat doet het product? Een machine, een deel van een machine, een draagconstructie van het bouwwerk, drukapparatuur: de functie bepaalt de route.
- Wie is de fabrikant? Wie het product onder eigen naam in de handel brengt, draagt de verklaring en het dossier — ook als het laswerk is uitbesteed.
- Welke Europese regels gelden? Machineregels, bouwregels, drukapparatuur of iets anders; soms meer dan één tegelijk.
- Welke productnorm hoort daarbij? Voor dragende staalconstructies in bouwwerken is dat EN 1090; voor machines schrijft de wet geen lasnorm voor; een productnorm voor uw type machine of uw klant kan dat wel doen, en anders bewijst u de beheersing van het lassen met ISO 3834.
- Wat vraagt het contract? Een opdrachtgever kan daarbovenop een uitvoeringsnorm of een kwaliteitsniveau aanwijzen; dat is een afspraak, geen wet.
Wat dat van uw lassen vraagt
- Weten welke lassen dragend of veiligheidskritisch zijn — dat volgt uit de risicobeoordeling, niet uit de tekening alleen.
- Voor die lassen gekwalificeerde lasmethoden en gekwalificeerde lassers, binnen hun geldigheidsgebied.
- Keuring op het moment dat de las nog bereikbaar is, met een resultaat dat in het technisch dossier terechtkomt.
- Traceerbaar materiaal waar de risicobeoordeling dat vraagt.
- Afspraken met toeleveranciers van gelaste onderdelen: onder welke kwalificaties zij werken en wat zij meeleveren.
Waar het in de praktijk misgaat
Het lassen rust op goed vakmanschap, en dat is ook goed vakmanschap — maar zonder gekwalificeerde lasmethoden, gekwalificeerde lassers en een keuringsspoor is het niet aantoonbaar, en bij een klantaudit of na een schade is dat de eerste vraag. In de machinebouw is dit de gewoonste situatie die wij tegenkomen: het werk is in orde, de papieren ontbreken. Het technisch dossier bevat tekeningen en berekeningen, maar geen enkel lasbewijs. Een onderaannemer levert gelaste frames zonder dat is vastgelegd onder welke kwalificaties hij werkt. Een klant eist EN 1090 en het bedrijf gaat certificeren voor een norm die niet geldt. En de overgang naar de Machineverordening wordt gezien als iets voor de ontwerpafdeling, terwijl de documentatie-eisen ook de werkplaats raken.
Zo helpen wij
Wij bepalen met u welke lassen ertoe doen, richten de kwalificaties en de keuring daarop in en lopen het lasdeel van uw technisch dossier na — niet zwaarder dan de regels vragen. Twijfelt u of een klanteis wel van toepassing is, dan zoeken wij dat uit vóór u gaat certificeren. Start met een nulmeting laskwaliteit als u wilt weten waar u staat.
