Wanneer moet ik voorwarmen en hoe bepaal ik de temperatuur?
Voorwarmen is niet altijd nodig, maar als het nodig is, is het niet onderhandelbaar. Staal, dikte, toevoegmateriaal en de las bepalen of en hoe warm.
Wie een dikke plaat of een sterker staal koud aan de las zet, ziet soms pas dagen later wat er misging: een scheur in de warmtebeïnvloede zone, naast de las, die er tijdens het lassen nog niet was. Voorwarmen (ook voorverwarmen genoemd) is het werkstuk vóór het lassen op temperatuur brengen; het voorkomt die scheur door het staal langzamer te laten afkoelen. Het kost tijd en gas, en daarom wordt het op de vloer graag overgeslagen. Dat is precies de plek waar het misgaat.
Waarom het werkt
Bij snel afkoelen wordt het staal naast de las hard en bros. Zit er dan ook nog waterstof in de las, uit vocht, roest, vet of een natte elektrode, dan kan die combinatie van hardheid, waterstof en spanning uren tot dagen later een scheur geven. Langzamer afkoelen maakt het staal minder hard en geeft de waterstof tijd om te ontsnappen. Voorwarmen is dus geen extraatje: het is de goedkoopste manier om een scheur te voorkomen die u anders bij de keuring, of nooit, ontdekt.
Wat bepaalt of u moet voorwarmen
- De staalsoort. Meer koolstof en meer legeringselementen betekent meer neiging tot hardheid. Het koolstofequivalent, berekend uit de samenstelling op het materiaalcertificaat, is de gebruikelijke maat.
- De dikte. Dik staal trekt de warmte sneller weg; de gecombineerde dikte van alle delen rond de las telt.
- Het waterstofniveau. Droog, laagwaterstof toevoegmateriaal verlaagt de benodigde temperatuur; een natte elektrode verhoogt hem.
- De warmte-inbreng. Een dikke laag met veel warmte koelt langzamer af dan een dunne, snelle laag.
- De inklemming. Een stijf ingeklemde naad bouwt meer spanning op dan een vrije.
Hoe u de temperatuur bepaalt
Niet op gevoel en niet op wat de buurman doet. De temperatuur volgt uit een erkende bepalingsmethode, uit de aanwijzing van de materiaalleverancier of uit een eigen kwalificatie. Wat u vindt, zet u in de WPS, en daar houdt de lasser zich aan.
De erkende bepalingsmethode voor ferritisch staal staat in bijlage C van EN 1011-2: uit het koolstofequivalent, de gecombineerde dikte, de warmte-inbreng en het waterstofniveau van het lasproces leest u in grafieken de voorwarmtemperatuur af. De norm kent daarvoor twee methoden, afhankelijk van de staalsoort.
Let op de kwalificatie: in ISO 15614-1 is de voorwarmtemperatuur een essentiële variabele. In de huidige uitgave van die norm mag u tot 50 °C lager voorwarmen dan bij de lasmethodebeproeving, mits het werkstuk zelf niet meer voorwarming vraagt, bijvoorbeeld door een grotere gecombineerde dikte; meer dan 50 °C lager valt buiten het geldigheidsgebied en vraagt een nieuwe beproeving. Houd twee dingen uit elkaar: wat de kwalificatie dekt en wat het werkstuk technisch nodig heeft. De strengste van de twee geldt.
Meten, niet schatten
Voorwarmen dat niet gemeten wordt, bestaat niet. Een temperatuurstift of een contactthermometer op de plaat is genoeg, op de afstand van de naad die de norm aan de plaatdikte koppelt, en bij voorkeur aan de andere kant van de plaat dan waar u verwarmt. Kan dat niet, haal dan de brander weg en wacht tot de warmte door de plaat is getrokken voordat u aan de verwarmde kant meet; wie direct naast de brander meet, meet te hoog. Meet ook tussen de lagen: te heet doorlassen kan even slecht zijn als te koud beginnen, zeker bij fijnkorrelig staal.
Hoe u meet, staat in ISO 13916: de meetmethoden, de plaats van de meting ten opzichte van de naad en de kant van de plaat, en het moment waarop wordt gemeten — voor de voorwarm-, de tussenlaag- en de onderhoudstemperatuur.
Wilt u weten of uw huidige werk voorwarmen vraagt, en of de WPS'en dat ook zeggen? Bij de dienstlijn lasproces verbeteren beginnen wij met een scan van uw proces, waarin materiaal, dikte en toevoegmateriaal naast de lasmethodebeschrijvingen worden gelegd.
Ziet u een fout in deze tekst? Laat het ons weten via het contactformulier.

Lasproces verbeteren
Waar tijd, materiaal en kwaliteit weglekken — van scan tot ingevoerde verbetering
