Wat zijn essentiële variabelen en wanneer heb ik een nieuwe WPS nodig?
Essentiële variabelen zijn de instellingen die de laskwaliteit bepalen. Wijzigt er één buiten zijn grens, dan dekt uw kwalificatie het werk niet meer.
In een werkplaats gaat het vaak zo: er komt een ander toevoegmateriaal binnen, de plaat is dikker dan vorige keer, of er wordt met een ander gas gelast. Het werk gaat door, want de WPS, de lasmethodebeschrijving (LMB), ligt er. Maar of die WPS het nieuwe werk nog dekt, hangt af van wat er precies is veranderd.
Wat een essentiële variabele is
Een lasmethodekwalificatie — het kwalificatierapport, in vaktaal de WPQR — is een bewijs voor één set omstandigheden: proces, materiaal, dikte, positie, toevoegmateriaal, gas, voorwarmen, warmte-inbreng. Voor elk van die punten geldt een gebied waarbinnen de kwalificatie geldig blijft: het geldigheidsgebied. De punten zelf zijn de essentiële variabelen (ook essentiële parameters genoemd). Verandert er één voorbij de grens, dan is het bewijs niet meer van toepassing en heeft u een nieuwe kwalificatie nodig, of een aanvullende proef.
Het geldigheidsgebied van een WPQR wordt per variabele bepaald: onder meer materiaalgroep, dikte, buitendiameter, lasproces, toevoegmateriaal, beschermgas, stroomsoort en polariteit, warmte-inbreng, voorwarmtemperatuur, tussenlaagtemperatuur en warmtebehandeling na het lassen.1
De variabelen die in de praktijk het vaakst schuiven
- Materiaal: een andere staalsoort kan buiten de materiaalgroep vallen; een hogere sterkteklasse is niet vanzelf gedekt.
- Dikte: de proefstukdikte geeft een bereik. Een plaat van 25 mm is niet gedekt door een proef op 8 mm.
- Toevoegmateriaal en gas: een ander merk mag vaak, een ander type (andere classificatie, ander mengsel) niet zonder meer. Gelden er kerfslagwaarde-eisen onder −20 °C, dan bindt bij beklede elektroden, gevulde draad en onderpoederlassen ook het merk uit de proef.
- Positie: een kwalificatie onder de hand dekt niet vanzelf boven het hoofd.
- Warmte-inbreng en voorwarmen: sneller lassen of lager voorwarmen kan buiten het gebied vallen, zeker bij taaiheids- of hardheidseisen.
- Lastype en laagopbouw: van meerlaags naar enkellaags, of van stomplas naar hoeklas, is een andere situatie.
Voor de plaatdikte geldt een geldigheidsgebied dat afhangt van de proefstukdikte en het aantal lagen; voor materialen geldt de indeling in groepen en subgroepen volgens ISO 15608, waarbij een kwalificatie op een bepaalde groep de aangewezen lagere groepen in de reeks kan dekken.2
Bij kerfslagwaarde-eisen ligt de bovengrens van de gekwalificeerde warmte-inbreng 25 % boven de tijdens de proef toegepaste waarde en bij hardheidseisen de ondergrens 25 % eronder; voor voorwarmen geldt een ondergrens van 50 °C onder de in de proef toegepaste voorwarmtemperatuur, mits het werkstuk zelf niet meer voorwarming vraagt; voor de tussenlaagtemperatuur een bovengrens van 50 °C boven de hoogste waarde uit de proef, behalve bij austenitisch roestvast staal, duplex en nikkellegeringen op kwalificatieniveau 2, waar de hoogste waarde uit de proef de grens is. Meer afwijken vraagt een nieuwe kwalificatie.3
Wanneer u een nieuwe WPS nodig heeft
Twee situaties, en ze worden vaak door elkaar gehaald.
- Nieuwe WPS, zelfde WPQR: het werk valt binnen het geldigheidsgebied, maar de werkinstructie moet anders (een andere dikte binnen het bereik, een andere naadvorm, een positie die wél gedekt is). Dan schrijft u een nieuwe WPS op dezelfde WPQR. Dat is administratie, geen proefstuk.
- Nieuwe WPQR: het werk valt buiten het gebied. Dan is een nieuwe kwalificatie nodig: proefstuk, beproeving, rapport. Dat kost weken; plan het vóór het werk begint.
Een WPS legt de lasvariabelen vast binnen het geldigheidsgebied van de onderliggende kwalificatie; buiten dat gebied kan geen WPS op die kwalificatie worden gebaseerd.4
Zo houdt u het beheersbaar
- Leg per WPQR het geldigheidsgebied in één overzicht vast: materiaalgroepen, dikte, posities, toevoegmateriaal, gas, warmte-inbreng. Eén A4 per kwalificatie.
- Toets elke nieuwe opdracht daaraan vóór de eerste boog: past het, welke WPS hoort erbij, wat ontbreekt.
- Laat inkoop niet stilletjes een ander toevoegmateriaal of gas kiezen: een wijziging in de inkoop is een wijziging in de las.
- Bewaar bij twijfel de vraag, niet het antwoord. Een verkeerd ingeschatte variabele wordt bij een audit of een schade een verkeerd product.
Wij toetsen uw bestaande kwalificaties aan het werk dat voorligt en zeggen wat er nog nodig is: een extra WPS, een aanvullende proef of een nieuwe kwalificatie. Zie de dienstpagina's lasmethodekwalificatie en lasmethodebeschrijving, en de kwalificatiecheck voor een project.
Bronnen
Ziet u een fout in deze tekst? Laat het ons weten via het contactformulier.

Lasprocedures en lasserskwalificaties
Van scope en proefstuk tot certificaat en dossier — voor methoden én lassers
