Wat zegt het koolstofequivalent van mijn staal over lasbaarheid en voorwarmen?
Het koolstofequivalent vat in één getal samen hoe hardbaar uw staal is bij het lassen. Hoe hoger, hoe eerder scheuren dreigen en voorwarmen nodig is.
Op een materiaalcertificaat staat een rij percentages: koolstof, mangaan, chroom, nikkel, en zo verder. Elk element doet iets met het staal als het na het lassen afkoelt. Het koolstofequivalent (afgekort CEV of CE, en in een tweede rekenwijze CET; in het Engels carbon equivalent) telt ze op tot één getal dat zegt: dit staal wordt hard, of niet. Met de CE-markering heeft de afkorting CE hier niets te maken.
De formules
De meest gebruikte formule voor koolstof-mangaanstaal, met alle waarden in gewichtsprocenten:
Voor modern fijnkorrelig staal met weinig koolstof past een tweede formule beter:
Welke u gebruikt, hangt af van de rekenmethode die de voorwarmnorm voorschrijft.
Voorbeeld: een S355J2 van 20 mm dik met 0,17 % koolstof, 1,40 % mangaan, 0,05 % chroom, 0,01 % molybdeen, 0,01 % vanadium, 0,05 % nikkel en 0,10 % koper:
Dat is gangbaar voor deze staalsoort, en het ligt onder het maximum van 0,45 dat de leveringsnorm tot 30 mm dikte stelt.
Methode A gebruikt CE = C + Mn/6 + (Cr+Mo+V)/5 + (Ni+Cu)/15 voor koolstof-mangaanstaal; methode B gebruikt CET = C + (Mn+Mo)/10 + (Cr+Cu)/20 + Ni/40 voor laaggelegeerd fijnkorrelig staal; EN 10025-2 geeft per staalsoort en dikte een maximum voor het koolstofequivalent op basis van de gietanalyse, voor S355 tot 30 mm 0,45.1
Wat het getal betekent
Hardbaar staal vormt bij snel afkoelen een harde, brosse structuur naast de las. Samen met waterstof uit vocht en de spanning van het krimpen geeft dat koudscheuren, soms pas na uren. Hoe hoger het koolstofequivalent, hoe sneller dat gebeurt. Een veelgebruikte vuistregel: onder ongeveer 0,40 goed lasbaar en zelden voorwarmen bij gangbare diktes; tussen 0,40 en 0,50 hardbaar, voorwarmen afhankelijk van dikte, waterstof en warmte-inbreng; boven 0,50 kritisch, met voorwarmen, waterstofarm toevoegmateriaal en soms een nabehandeling.
Vuistregel uit de vakliteratuur; geen normbron. De indeling in goed lasbaar tot ongeveer 0,40, hardbaar van 0,40 tot 0,50 en kritisch daarboven is een gangbare vuistregel; de norm rekent niet met deze grenzen maar met de combinatie van koolstofequivalent, dikte, waterstof en warmte-inbreng.
Van getal naar voorwarmtemperatuur
Het koolstofequivalent alleen is niet genoeg. De temperatuur volgt uit vier dingen samen: het koolstofequivalent, de gecombineerde dikte (hoeveel staal de warmte wegzuigt), het waterstofniveau van het toevoegmateriaal en de warmte-inbreng. De norm geeft daar grafieken voor; het artikel over voorwarmen loopt ze door.
De voorwarmtemperatuur voor koolstof-mangaanstaal wordt afgelezen uit grafieken per koolstofequivalent, met de gecombineerde dikte, de warmte-inbreng en de waterstofschaal A tot en met E als ingangen; een hoger waterstofniveau of een grotere gecombineerde dikte vraagt een hogere voorwarmtemperatuur.2
Zo gebruikt u het
- Lees het koolstofequivalent af van het materiaalcertificaat; veel certificaten drukken het al af. Zo niet, reken het uit de gietanalyse.
- Vergelijk het met het maximum van de leveringsnorm. Erboven is een reden om te reclameren bij de leverancier.
- Leg het per staalsoort vast bij de WPS: welk koolstofequivalent, welke dikte, welke voorwarmtemperatuur.
- Bij gemengde partijen: reken met het hoogste koolstofequivalent dat u in huis heeft.
- Nieuwe staalsoort of dikkere plaat: opnieuw rekenen vóór de eerste las.
Bij de lasproces-scan en in de lasmethodebeschrijving nemen wij het koolstofequivalent en het voorwarmvoorschrift mee, zodat de lasser weet wanneer de brander erbij moet. Zie de dienstpagina's lasmethodebeschrijving en lasproces-scan.
Bronnen
Ziet u een fout in deze tekst? Laat het ons weten via het contactformulier.

Lasproces verbeteren
Waar tijd, materiaal en kwaliteit weglekken — van scan tot ingevoerde verbetering
