Vaktermen en begrippen
De woorden en afkortingen uit het laswerk, kort uitgelegd in gewone taal: wat een WPS is, wat een WPQR bewijst, wie de lascoördinator is, wat een uitvoeringsklasse betekent en welke instantie wat afgeeft.
Op de werkvloer, in een offerte en bij een audit vallen steeds dezelfde termen, vaak als afkorting. Hieronder staan ze per rubriek, elk met de naam voluit, de afkortingen en andere namen die u kunt tegenkomen, en een uitleg van hooguit vier zinnen. Zoekt u een term, typ dan een woord of een afkorting in het zoekveld; de lijst zoekt ook op de andere namen. Wilt u meer weten, dan brengt de link bij een begrip u naar het artikel of de pagina die het voluit behandelt. Mist u een term, laat het ons weten.
Zoek op naam, afkorting of andere naam.
Lasdocumenten en kwalificaties
As-built (uitgevoerd zoals gebouwd · as-builtdocumentatie · revisietekening · revisiedossier)
De toestand van het werk zoals het werkelijk is gemaakt, met alle afwijkingen en wijzigingen ten opzichte van de oorspronkelijke tekening erin verwerkt: een verplaatste las, een reparatie, een ander materiaal, een gewijzigde naadvorm. Een opleverdossier hoort as-built te zijn; bij onderhoud, een latere wijziging of een keuring in gebruik is het het enige betrouwbare vertrekpunt.
Laslogboek, opleverdossier en as-built: welke lasdocumentatie vraagt een opdrachtgever?
Essentiële variabelen (essentiële parameters)
De grootheden die bepalen of een lasmethodekwalificatie nog geldt: onder meer proces, materiaalgroep, dikte, toevoegmateriaal, gas, voorwarmen en warmte-inbreng. Verandert u er één buiten het toegestane bereik, dan dekt de kwalificatie het werk niet meer.
Wat zijn essentiële variabelen en wanneer heb ik een nieuwe WPS nodig?
Geldigheidsgebied (dekkingsgebied · bereik van de kwalificatie · range of qualification)
Het werk dat een kwalificatie dekt: welke processen, materialen, diktes, posities en verbindingen. Een proef op één proefstuk geldt voor een bereik eromheen, niet voor alles. Valt uw werk erbuiten, dan is een nieuwe kwalificatie nodig.
Halfjaarlijkse bevestiging (bevestiging geldigheid lascertificaat · zesmaandelijkse aftekening · confirmation of validity)
De aftekening, elke zes maanden, door de werkgever of de lascoördinator dat een lasser of lasoperator binnen het geldigheidsgebied van zijn certificaat heeft gewerkt. Blijft de bevestiging uit, dan vervalt het certificaat, ook al is de einddatum nog niet bereikt. Zij geldt voor lasserskwalificaties volgens ISO 9606 en voor lasoperatorkwalificaties volgens ISO 14732.
Hoe lang is een lascertificaat geldig en wat houdt de halfjaarlijkse bevestiging in?
Kwalificatiematrix (lassersregister · lassersmatrix)
Het overzicht van welke lasser welk werk mag doen: per lasser de certificaten, hun geldigheidsgebied en de vervaldata. Een klant of auditor vraagt er als eerste naar; verloopt een certificaat ongemerkt, dan valt het daar op.
Verlopen kwalificaties: ontdek ze vóór de audit, niet tijdens
Kwaliteitshandboek (kwaliteitssysteem · procedures en werkinstructies · lastechnisch kwaliteitssysteem · handboek ISO 3834)
De beschrijving van hoe een bedrijf zijn laskwaliteit beheerst: wie wat doet, welke procedures en werkinstructies gelden en welke registraties worden bijgehouden. Voor ISO 3834 en EN 1090 is de omvang vrij: zo klein als het werk toelaat, zolang de eisen van de norm aantoonbaar zijn ingevuld en de werkvloer doet wat erin staat.
Lasdiploma (NIL-diploma · lasopleiding diploma · lascertificaat (onjuist gebruikt))
Het bewijs dat iemand een lasopleiding met goed gevolg heeft afgerond, afgegeven door een opleider. Een diploma zegt iets over opleiding en vaardigheid, maar is geen lasserskwalificatie: om onder een norm te mogen lassen is een geldig certificaat volgens ISO 9606 nodig, afgenomen op een proefstuk en beperkt geldig.
Wat is het verschil tussen een lasdiploma en een lascertificaat?
Laslogboek (laslijst · lasregister · lasvolgstaat · weld log · weld map)
De lijst waarin per las staat welk nummer zij heeft, wie haar heeft gelast, volgens welke lasmethodebeschrijving, met welk materiaal en toevoegmateriaal, en welke keuring erop is gedaan met welk resultaat. Het lasnummer komt overeen met de tekening of het werkstuk. Het logboek is de ruggengraat van de traceerbaarheid en het eerste document waar een keurder naar vraagt.
Laslogboek, opleverdossier en as-built: welke lasdocumentatie vraagt een opdrachtgever?
Lasmethodebeschrijving (WPS · LMB · werkbeschrijving · lasprocedure · lasinstructie · Welding Procedure Specification)
De werkinstructie per verbinding: welk proces, welk materiaal, welk toevoegmateriaal, welke instellingen, welke voorbereiding en welke volgorde. De lasser werkt ermee aan de machine; de auditor leest eraan af dat het werk is vastgelegd. Zij wordt afgeleid van een geldige lasmethodekwalificatie.
Lasmethodekwalificatie (WPQR · LMK · lasmethodebeproeving · procedurekwalificatie · kwalificatierapport · Welding Procedure Qualification Record)
Het bewijs dat een manier van lassen een deugdelijke las oplevert: een proefstuk wordt gelast, beproefd en in een kwalificatierapport vastgelegd. Dat rapport heet in vaktaal de WPQR en geldt binnen een omschreven gebied van proces, materiaal, dikte en toevoegmateriaal. Uit de kwalificatie volgen de lasmethodebeschrijvingen voor de werkvloer.
Hoe verloopt een lasmethodekwalificatie van proefstuk tot certificaat?
Lasoperatorkwalificatie (operatorkwalificatie · kwalificatie volgens ISO 14732 · certificaat lasoperator · lasoperatorcertificaat)
Het bewijs, afgegeven door een examinator of examinerende instelling, dat een lasoperator of weld setter met een lasinstallatie een beproefde las kan maken en de installatie functioneel kent, volgens ISO 14732. Wie het proefstuk van een lasmethodekwalificatie last, is daarmee tegelijk gekwalificeerd. De kwalificatie vraagt elke zes maanden een bevestiging en kent drie verlengingswegen.
Lasser, lasoperator of lasinsteller: wie is wat, en hoe kwalificeert u een lasoperator?
Lasproces (procesnummer · MIG/MAG · TIG · elektrodelassen · onder poeder lassen)
De manier waarop de las wordt gemaakt, elk met een eigen nummer volgens ISO 4063: 111 voor de beklede elektrode, 135 en 136 voor MAG met massieve of gevulde draad, 138 voor MAG met metaalgevulde draad, 141 voor TIG, 121 voor onder poeder. Kwalificaties en lasmethodebeschrijvingen gelden per proces.
Wat betekenen de procesnummers 111, 135, 136 en 141 op een lascertificaat?
Lasserskwalificatie (WPQ · LK · lascertificaat · lasserscertificaat · lasserskwalificatieproef)
Het bewijs dat een lasser een bepaalde las kan maken: hij legt een proef af onder toezicht, het proefstuk wordt beproefd en een examinerende instelling geeft het certificaat af. Het certificaat geldt voor een omschreven gebied van proces, materiaal, dikte en positie, en voor een beperkte tijd.
Lasserskwalificatie of lasmethodekwalificatie: wat is het verschil?
Lasserstest (praktijktest lasser · interne lasproef · proeflas · werkproef)
Een praktijkproef waarmee een bedrijf vaststelt of een lasser bepaald werk aankan, bijvoorbeeld bij een sollicitatie of vóór inzet op een project. Een lasserstest is geen lasserskwalificatie: hij wordt niet door een examinator afgenomen en geeft geen certificaat volgens ISO 9606. Hij is wel een goede manier om vóór een kwalificatie te zien waar een lasser staat.
Wanneer volstaat een lasserstest en wanneer moet het een kwalificatie zijn?
Lassymbolen (lastekens · lassymbool ISO 2553 · a-maat · z-maat)
De tekens waarmee een tekening per las aangeeft welk soort las het is, de maat, de kant waaraan wordt gelast, of de las rondom of onderbroken loopt en eventueel het proces, het kwaliteitsniveau en de keuring, volgens ISO 2553. De maat van een hoeklas staat als a-maat (keelhoogte) of z-maat (beenlengte). De lasmethodebeschrijving en de kwalificatie van de lasser moeten passen bij wat het symbool vraagt.
Lasnaad, naadvorm en lassymbolen: hoe lees ik wat de tekening van een las vraagt?
Lastechnisch projectplan (lasplan · welding plan · lastechnisch plan · projectlasplan)
Het document dat vooraf vastlegt hoe een werk wordt gelast en gecontroleerd: welke lasmethodebeschrijvingen voor welke naden, welke lassers en kwalificaties, de lascoördinatie, het keuringsplan, de materialen en het dossier. Opdrachtgevers vragen erom bij werk waar een fout duur of gevaarlijk is; uitvoeringsnormen vragen het voor de hogere uitvoeringsklassen.
Wat is een lastechnisch projectplan en wanneer vraagt een opdrachtgever erom?
Materiaalgroep (staalgroep · groep volgens ISO 15608)
De indeling van metalen in groepen met vergelijkbare lasbaarheid, volgens ISO 15608: gewoon constructiestaal zit in groep 1, hoger sterke staalsoorten en roestvast staal in andere groepen. Kwalificaties gelden per groep of per reeks van groepen, niet per staalsoort apart.
Wat is een materiaalgroep volgens ISO 15608 en waarom staat hij op mijn kwalificatie?
Opleverdossier (MRB · einddocumentatie · eindrapportage · kwaliteitsdossier · data book · manufacturing record book)
Het pakket documenten dat bij oplevering aan de opdrachtgever wordt overhandigd als bewijs dat het werk is gemaakt zoals afgesproken: laslogboek, lasmethodebeschrijvingen met kwalificaties, certificaten van lassers en lasoperators, materiaalcertificaten, keuringsplan en rapporten, afwijkingen met afhandeling en de verklaring of het certificaat bij het product. Wat erin moet, bepaalt het contract; bij drukapparatuur en scheepsbouw is de inhoud vaak voorgeschreven.
Laslogboek, opleverdossier en as-built: welke lasdocumentatie vraagt een opdrachtgever?
Proefstuk (testplaat · kwalificatieproefstuk)
Het werkstuk dat voor een kwalificatie wordt gelast en daarna wordt onderzocht: visueel, met apparatuur en meestal ook destructief, met een trekproef, buigproef, kerfslagproef, macro-onderzoek of hardheidsmeting. De uitslag bepaalt of de lasser of de methode wordt gekwalificeerd.
Hoe verloopt een lasmethodekwalificatie van proefstuk tot certificaat?
Standaard-lasmethodebeschrijving (SWPS · standaard-WPS · standaard-lasmethode)
Een lasmethodebeschrijving die een ander al heeft gekwalificeerd en die u mag overnemen, met het kwalificatierapport erbij. EN 1090-2 laat dat in de lagere uitvoeringsklassen toe; het bespaart een eigen beproeving, maar het geldigheidsgebied moet uw werk wel dekken.
Wat is een standaard-lasmethodebeschrijving en wanneer mag ik die gebruiken?
Toevoegmateriaal (lasdraad · gevulde draad · beklede elektrode · lastoevoegmateriaal)
Het materiaal dat bij het lassen wordt toegevoegd: massieve of gevulde draad, beklede elektroden, staven. Soort en merk horen in de lasmethodebeschrijving; de leverancier levert er een certificaat per partij bij.
Voorlopige lasmethodebeschrijving (pWPS · voorlopige WPS)
Het voorstel voor een lasmethodebeschrijving dat wordt opgesteld vóórdat de methode is beproefd. Met dit voorstel wordt het proefstuk gelast; is de beproeving goed, dan wordt het de definitieve lasmethodebeschrijving.
Rollen en instanties
Aangemelde instantie (NoBo · NB · notified body · aangewezen instantie · keuringsinstantie)
Een onafhankelijke instantie die door een lidstaat bij de Europese Commissie is aangemeld om producten onder een Europese richtlijn te beoordelen, zoals drukapparatuur onder de richtlijn drukapparatuur. Zij keurt uw lasmethoden en lassers goed waar de richtlijn dat vraagt; in Nederland bestaat daarnaast de NL-CBI voor de nationale keuringen.
Wat is het verschil tussen een aangemelde instantie en een NL-CBI?
Accreditatie (geaccrediteerde instelling · ISO/IEC 17020 · ISO/IEC 17024 · ISO/IEC 17025 · inspectie-instelling type A · persoonscertificatie · geaccrediteerd laboratorium)
De formele erkenning door een nationale accreditatie-instantie dat een instelling bekwaam en onafhankelijk is voor een bepaalde taak: een inspectie-instelling volgens ISO/IEC 17020 (type A is onafhankelijk), een instelling die personen certificeert volgens ISO/IEC 17024, een beproevings- of kalibratielaboratorium volgens ISO/IEC 17025. Opdrachtgevers en normen vragen vaak dat onderzoek, kalibratie of persoonscertificering door zo'n instelling gebeurt.
Certificerende instelling (CI · certificerende instantie · certificatie-instelling · certification body)
De onafhankelijke organisatie die uw bedrijf toetst en het certificaat afgeeft, zoals voor ISO 3834 of EN 1090, en die jaarlijks terugkomt om te zien of het nog klopt. Zij beoordeelt en beslist; wij bereiden u voor en staan naast u op de dag zelf.
Examinator (examinerende instelling · examinerend lichaam)
Wie de kwalificatieproef afneemt en beoordeelt. Dat doet een examinerende instelling, een onafhankelijke waar de norm of de klant dat verlangt; onder EN 1090-2 mag een lascoördinator als examinator optreden waar een onafhankelijke niet is vereist.
International Welding Engineer (IWE · lasingenieur · EWE · European Welding Engineer)
De hoogste internationale laskaderopleiding, erkend door het International Institute of Welding. Het diploma toont de uitgebreide technische kennis aan die ISO 14731 voor lascoördinatie op het hoogste niveau noemt; het maakt iemand nog geen lascoördinator, dat wordt hij pas als het bedrijf hem die taken toewijst.
International Welding Inspector (IWI · IWI-C · IWI-S · IWI-B · lasinspectiedeskundige · EWI)
De internationale opleiding voor lasinspectie, erkend door het International Institute of Welding, in drie niveaus: basis (IWI-B), standaard (IWI-S) en uitgebreid (IWI-C). Zij gaat over het beoordelen van lassen, dossiers en keuringsplannen; het visueel onderzoeken van lassen zelf wordt apart gecertificeerd.
Wat is het verschil tussen een lascoördinator en een lasinspecteur?
International Welding Specialist (IWS · lasspecialist · EWS · European Welding Specialist)
De internationale laskaderopleiding op basisniveau, erkend door het International Institute of Welding. Het diploma toont de basiskennis aan die ISO 14731 voor lascoördinatie in de lichtere uitvoeringsklassen noemt.
International Welding Technologist (IWT · lastechnoloog · EWT · European Welding Technologist)
De internationale laskaderopleiding op het niveau onder de International Welding Engineer, erkend door het International Institute of Welding. Het diploma toont de specifieke technische kennis aan die ISO 14731 voor lascoördinatie noemt; beide lastechnici van WeldingSynergy hebben deze opleiding.
Keuringsdienst van gebruikers (NL-KVG · KVG · eigen keuringsdienst · gebruikerskeuringsdienst · user inspectorate)
De eigen keuringsdienst van een bedrijf dat drukapparatuur gebruikt, door de Nederlandse overheid aangewezen om die apparatuur zelf te keuren en te herkeuren volgens het Warenwetbesluit drukapparatuur. Zij keurt alleen apparatuur van het eigen bedrijf en moet onafhankelijk zijn van productie en onderhoud. Niet hetzelfde als een NL-CBI, die als zelfstandige instantie voor anderen keurt.
Wat is het verschil tussen een aangemelde instantie en een NL-CBI?
Klassebureau (classificatiebureau · classification society · surveyor)
Een organisatie zoals DNV, Lloyd's Register, Bureau Veritas, RINA of ABS die schepen en offshoreconstructies keurt volgens eigen regels. Werkt u voor de scheepsbouw, dan kwalificeert u uw lassers en lasmethoden vaak onder het oog van hun surveyor, naast of in plaats van de ISO-route.
Hoe kwalificeer ik lassers voor werk onder een klassebureau?
Kwaliteitsborging en kwaliteitscontrole (QA/QC · QA · QC · quality assurance · quality control)
Kwaliteitsborging is vastleggen hoe het laswerk moet gebeuren; kwaliteitscontrole is nagaan of het ook zo is gebeurd. Samen vormen zij het werk van wie een kwaliteitssysteem opzet, bijhoudt en toetst; onze lastechnici zijn hierin gekwalificeerd.
Lascoördinator (welding coordinator · lascoördinatiepersoneel)
De persoon die in het bedrijf verantwoordelijk is voor het lastechnische deel van het werk: welke lasmethodebeschrijving bij welke naad, welke lasser, welk materiaal, en welke controle. ISO 14731 beschrijft de taken; ISO 3834 en EN 1090 vragen om zo iemand. Het mag een eigen medewerker zijn of een externe, zolang de taken en bevoegdheden schriftelijk zijn vastgelegd.
Lasinspecteur (laskeurder · welding inspector)
Degene die beoordeelt of een las goed is: met het oog en met meetgereedschap, tegen het kwaliteitsniveau en de tekening, en die zijn bevindingen in een rapport vastlegt. Hij zegt of wat er ligt goed is; de lascoördinator bepaalt vooraf hoe er gelast wordt.
Wat is het verschil tussen een lascoördinator en een lasinspecteur?
Lasoperator (lasoperateur · machinelasser · robotoperator · welding operator)
De persoon die bij gemechaniseerd of automatisch lassen — een lastractor, een orbitaalinstallatie, een robot — de lasparameters bestuurt of bijstelt. Een lasoperator wordt gekwalificeerd volgens ISO 14732, niet volgens ISO 9606; wie alleen werkstukken plaatst en de machine start zonder een parameter te beïnvloeden, valt buiten de norm.
Lasser, lasoperator of lasinsteller: wie is wat, en hoe kwalificeert u een lasoperator?
Lasser (handlasser · gecertificeerd lasser · welder)
De persoon die een las met de hand of met de hand geleid uitvoert en de boog zelf beheerst. Een lasser wordt gekwalificeerd volgens ISO 9606 op een proefstuk, met een geldigheidsgebied voor proces, materiaal, naadvorm en positie; voor gemechaniseerd en automatisch lassen geldt een andere rol en een andere norm.
Lasser, lasoperator of lasinsteller: wie is wat, en hoe kwalificeert u een lasoperator?
Lastechnicus (lastechnisch medewerker)
Onze benaming voor de vakmensen van WeldingSynergy: iemand die de lastechniek beheerst en u adviseert of meewerkt, van lasproces tot certificaat. Welke rol iemand in een traject vervult en welk niveau hij heeft, staat bij die rol en die kwalificatie.
NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie (NL-CBI · aangewezen keuringsinstantie · keuringsinstantie drukapparatuur in gebruik)
Een keuringsinstantie die de Nederlandse overheid heeft aangewezen voor de keuringen van aangewezen drukapparatuur die al in gebruik is: de keuring voor ingebruikneming, de periodieke herkeuring en de beoordeling bij reparatie of wijziging, volgens het Warenwetbesluit drukapparatuur. Niet hetzelfde als een aangemelde instantie, die keurt vóór de CE-markering, en ook niet als een keuringsdienst van gebruikers (NL-KVG): de eigen keuringsdienst van een bedrijf, die daarvoor apart is aangewezen. Bij laswerk aan bestaande apparatuur kijkt de NL-CBI naar goedgekeurde lasmethoden, gekwalificeerde lassers, onderzoek en het lasdossier.
Wat is het verschil tussen een aangemelde instantie en een NL-CBI?
Praktijkinstructeur (lasinstructeur)
Een ervaren vakman met een lastechnische achtergrond die naast de lasser staat, aan de machine, en aan de uitvoering werkt: voorbereiding, instelling, techniek. Hij kijkt, doet voor en stuurt bij; hij examineert niet.
Raad voor Accreditatie (RvA · accreditatie-instantie · nationale accreditatie-instantie)
De Nederlandse instantie die beoordeelt of certificerende instellingen, inspectie-instellingen en laboratoria bekwaam en onafhankelijk zijn, en hun een accreditatie verleent. Een certificaat van een geaccrediteerde instelling heeft daardoor erkende waarde; accreditatie is iets anders dan certificering: de RvA beoordeelt de beoordelaar, niet het bedrijf.
Verantwoordelijk lascoördinator (RWC · responsible welding coordinator · aangewezen lascoördinator)
De lascoördinator die het bedrijf tegenover de certificerende instelling en de opdrachtgever aanwijst als eindverantwoordelijke voor het laswerk. Zijn naam staat op papier en zijn kennisniveau moet passen bij het werk; een externe kan deze rol vervullen als dat contractueel is vastgelegd.
Wat is een verantwoordelijk lascoördinator (RWC) en wie mag het zijn?
Weld setter (lasinsteller · insteller lasinstallatie · instelmonteur)
De persoon die een lasinstallatie voor gemechaniseerd of automatisch lassen vóór het lassen instelt: de parameters invoert, het programma kiest, de installatie gereedmaakt. Er bestaat geen gangbare Nederlandse naam; de weld setter wordt net als de lasoperator gekwalificeerd volgens ISO 14732, ook als hij zelf nooit last.
Lasser, lasoperator of lasinsteller: wie is wat, en hoe kwalificeert u een lasoperator?
Normen, certificering en kwaliteitssystemen
ASME Section IX (ASME IX · ASME BPVC Section IX · Boiler and Pressure Vessel Code)
Het Amerikaanse voorschrift voor het kwalificeren van lasmethoden en lassers voor drukapparatuur, uit de Boiler and Pressure Vessel Code. Het vervangt de Europese richtlijn drukapparatuur binnen de EU niet, maar komt aan de orde bij levering buiten de EU of als een opdrachtgever ASME als code voorschrijft; het kwalificatierapport heet daar PQR.
CE-markering (CE · CE-merk)
Het teken waarmee een fabrikant verklaart dat zijn product aan de Europese eisen voldoet. Voor dragende staalconstructies vraagt dat een certificaat onder EN 1090-1, een prestatieverklaring en een technisch dossier; niet te verwarren met het koolstofequivalent, dat ook CE wordt afgekort.
EN 1011 (NEN-EN 1011 · aanbevelingen voor het lassen van metalen · ISO/TR 17671 · EN 1011-2)
De Europese reeks richtlijnen met aanbevelingen voor het booglassen van metalen, per materiaal: deel 1 algemeen, deel 2 ferritisch staal, deel 3 roestvast staal, deel 4 aluminium. Deel 1 geeft de berekening van de warmte-inbreng, deel 2 de methoden om waterstofscheuren te voorkomen met voorwarmen. Geen eisen maar aanbevelingen, bindend zodra een norm of contract ernaar verwijst.
EN 1090 (NEN-EN 1090 · uitvoering van staalconstructies)
De norm voor het vervaardigen van staal- en aluminiumconstructies: deel 1 regelt de CE-markering en de fabrieksproductiebeheersing, deel 2 de technische eisen voor staal, deel 3 die voor aluminium. Wie dragende bouwdelen op de markt brengt, moet eraan voldoen.
EN 12952 en EN 12953 (waterpijpketels · vlampijpketels · ketelnormen · NEN-EN 12952 · NEN-EN 12953)
De Europese productnormen voor waterpijpketels (EN 12952) en vlampijpketels (EN 12953) onder de Richtlijn drukapparatuur: ontwerp, materialen, fabricage, lassen en keuring van stoom- en heetwaterketels. Voor het laswerk gelden daarin eigen eisen aan kwalificaties, onderzoek en warmtebehandeling.
EN 13445, EN 13480 en Eurocode 3: wat vragen ontwerp- en productnormen van mijn laswerk?
EN 13445 (NEN-EN 13445 · drukvatennorm · unfired pressure vessels)
De Europese productnorm voor niet aan vlambelasting blootgestelde drukvaten, geharmoniseerd onder de Richtlijn drukapparatuur: delen over materialen, ontwerp, fabricage en lassen (deel 4) en keuring en beproeving (deel 5). Wie de norm volledig volgt, mag aannemen dat hij aan de richtlijn voldoet; het laswerk zelf steunt op de kwalificaties van ISO 15614 en ISO 9606.
EN 13445, EN 13480 en Eurocode 3: wat vragen ontwerp- en productnormen van mijn laswerk?
EN 13480 (NEN-EN 13480 · norm industriële leidingsystemen · metallic industrial piping)
De Europese productnorm voor metalen industriële leidingsystemen onder de Richtlijn drukapparatuur, met delen over materialen, ontwerp, fabricage en montage (deel 4) en keuring en beproeving (deel 5). Zij bepaalt onder meer welke lasnaden, welk onderzoek en welke warmtebehandeling een leidingsysteem vraagt.
EN 13445, EN 13480 en Eurocode 3: wat vragen ontwerp- en productnormen van mijn laswerk?
EN 15085 (NEN-EN 15085 · lassen van railvoertuigen · railnorm lassen)
De Europese norm voor het lassen van railvoertuigen en hun onderdelen, met een eigen certificering per certificeringsniveau, eisen aan lascoördinatie, lasklassen per onderdeel en keuring. Verplicht voor wie gelaste onderdelen voor spoorvoertuigen levert; het laswerk steunt op ISO 3834 en de kwalificaties van ISO 15614 en ISO 9606.
Eurocode 3 (EC3 · EN 1993 · NEN-EN 1993 · Eurocode staalconstructies · ontwerpnorm staal)
De Europese ontwerpnorm voor het berekenen van staalconstructies: sterkte, stabiliteit, verbindingen (EN 1993-1-8), vermoeiing (EN 1993-1-9) en de keuze van de staalsoort op taaiheid (EN 1993-1-10). Zij zegt hoe sterk een las moet zijn; hoe die las wordt gemaakt en gekeurd staat in de uitvoeringsnorm EN 1090-2.
EN 13445, EN 13480 en Eurocode 3: wat vragen ontwerp- en productnormen van mijn laswerk?
Fabrieksproductiecontrole (FPC · fabrieksproductiebeheersing · productiecontrole in de fabriek · factory production control · productiecontrole)
Het systeem waarmee een fabrikant onder EN 1090-1 aantoont dat zijn productie steeds aan de eisen voldoet: procedures, controles en registraties, getoetst door de aangemelde instantie. Het is de basis onder de CE-markering van staalconstructies.
ISO 14731 (lascoördinatie, taken en verantwoordelijkheden)
De norm die beschrijft welke taken lascoördinatie omvat en welke kennis daarvoor nodig is, in drie niveaus: uitgebreid, specifiek en basis. EN 1090 en ISO 3834 verwijzen ernaar; wie de rol vervult, moet de taken en bevoegdheden schriftelijk toegewezen krijgen.
ISO 14732 (NEN-EN-ISO 14732 · kwalificatie lasoperators en weld setters)
De norm voor de kwalificatie van lasoperators en weld setters voor gemechaniseerd en automatisch lassen van metalen: de kwalificatiemethoden, de verplichte toets van de functionele kennis van de installatie, de variabelen die herkwalificatie vragen en de geldigheid met de halfjaarlijkse bevestiging en drie verlengingswegen. De uitgave van 2025 vervangt die van 2013.
Lasser, lasoperator of lasinsteller: wie is wat, en hoe kwalificeert u een lasoperator?
ISO 15608 (NEN-EN-ISO 15608 · groepsindeling van metalen · ISO/TR 15608)
De norm met de groepsindeling van metalen op lasbaarheid: de materiaalgroepen en subgroepen waarmee de kwalificatienormen het geldigheidsgebied van een kwalificatie afbakenen. Tot 2025 een technisch rapport, sindsdien een norm met dezelfde indeling.
Wat is een materiaalgroep volgens ISO 15608 en waarom staat hij op mijn kwalificatie?
ISO 15609 (NEN-EN-ISO 15609-1 · inhoud lasmethodebeschrijving · WPS-norm)
De norm die vastlegt wat er in een lasmethodebeschrijving moet staan; deel 1 voor booglassen. Elke lasmethodebeschrijving volgens ISO 15614 of ISO 15612 wordt in die vorm opgesteld, zodat de werkvloer alle variabelen op één blad heeft.
ISO 15612 (NEN-EN-ISO 15612 · standaard-WPS norm · kwalificatie door adoptie)
De norm die regelt wanneer een bedrijf een lasmethode mag kwalificeren door een standaard-lasmethodebeschrijving van een ander over te nemen, zonder eigen beproeving. Toegestaan binnen grenzen van materiaal, dikte en toepassing, en nooit zonder eigen verantwoordelijkheid voor het gebruik.
Wat is een standaard-lasmethodebeschrijving en wanneer mag ik die gebruiken?
ISO 15614 (lasmethodebeproeving · NEN-EN-ISO 15614-1)
De norm voor het kwalificeren van een lasmethode door een beproefd proefstuk, deel 1 voor staal en nikkel. Het resultaat is het kwalificatierapport (WPQR) met zijn geldigheidsgebied; EN 1090-2 en de richtlijn drukapparatuur verwijzen ernaar.
Hoe verloopt een lasmethodekwalificatie van proefstuk tot certificaat?
ISO 17635 (NEN-EN-ISO 17635 · algemene regels niet-destructief onderzoek van lassen)
De norm met de algemene regels voor niet-destructief onderzoek van lassen: welke methode geschikt is voor welk materiaal, welke dikte en welk soort las, en de koppeling tussen de onderzoeksmethode, het onderzoeksniveau en het kwaliteitsniveau van ISO 5817. Zij verwijst per methode naar de eigen norm.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
ISO 17660 (lassen van betonstaal · lassen van wapeningsstaal)
De norm voor het lassen van betonstaal: deel 1 voor dragende lasverbindingen, deel 2 voor niet-dragende. Zij heeft een eigen kwalificatieroute voor lassers en lasmethoden naast ISO 9606 en ISO 15614; EN 1090-2 verwijst ernaar zodra wapeningsstaal aan constructiestaal wordt gelast.
Wapening aan staal lassen: wanneer geldt ISO 17660 en welke kwalificaties vraagt dat?
ISO 3834 (NEN-EN-ISO 3834 · kwaliteitseisen voor smeltlassen)
De norm met de kwaliteitseisen voor lassende bedrijven, in drie niveaus: deel 2 uitgebreid, deel 3 standaard, deel 4 elementair. Welk deel u nodig heeft, volgt uit de productnorm, de klanteis en het risico; EN 1090-2 koppelt het aan de uitvoeringsklasse.
ISO 5817 (NEN-EN-ISO 5817 · kwaliteitsniveaus voor onvolkomenheden · lasklassen B C D)
De norm die voor smeltlasverbindingen in staal, nikkel en titaan de kwaliteitsniveaus B, C en D vastlegt: per soort onvolkomenheid de grens die nog aanvaardbaar is. Welk niveau geldt, bepaalt de ontwerp- of uitvoeringsnorm; voor aluminium geldt ISO 10042.
ISO 9001 (NEN-EN-ISO 9001 · kwaliteitsmanagementsysteem · ISO 9001-certificaat)
De algemene norm voor kwaliteitsmanagementsystemen. Zij vraagt dat een bedrijf zijn processen beheerst en een proces als lassen, waarvan het resultaat achteraf niet volledig te controleren is, vooraf valideert; het certificaat is geen apart bewijs van laskwalificaties. Hoe u het lassen beheerst, staat in ISO 3834: gekwalificeerde lasmethoden, lassers en lascoördinatie.
ISO 9606 (kwalificatie van lassers · NEN-EN-ISO 9606-1)
De norm voor het kwalificeren van lassers voor smeltlassen, deel 1 voor staal. Zij schrijft de proef, de beproeving en het geldigheidsgebied voor en bepaalt hoe lang een certificaat geldt en hoe het wordt verlengd.
Hoe lang is een lascertificaat geldig en wat houdt de halfjaarlijkse bevestiging in?
ISO 9712 (NEN-EN-ISO 9712 · certificatie NDO-personeel · VT-2 · persoonscertificaat NDO)
De norm voor de kwalificatie en certificatie van personeel voor niet-destructief onderzoek, per methode en per niveau (1, 2 en 3). Wie lassen keurt met penetrant, magnetisch, ultrasoon of radiografisch onderzoek, of visueel keurt voor een norm die dat eist, heeft doorgaans een certificaat volgens ISO 9712 nodig.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Uitvoeringsklasse (EXC · execution class · EXC1 · EXC2 · EXC3 · EXC4)
De klasse die onder EN 1090 bepaalt hoe streng de eisen aan uw laswerk zijn, van EXC1 tot EXC4. De constructeur stelt haar vast op grond van gevolgklasse, belasting en productiecategorie; per klasse verschillen het niveau van ISO 3834, de kennis van de lascoördinator, het kwaliteitsniveau en de omvang van het onderzoek.
Welke uitvoeringsklasse (EXC1 tot en met EXC4) heb ik nodig en wie bepaalt dat?
Wet- en regelgeving
Bouwproductenverordening (CPR · Construction Products Regulation · Verordening (EU) 305/2011)
De Europese verordening die regelt wanneer een bouwproduct een CE-markering en een prestatieverklaring moet dragen en wat de fabrikant daarvoor moet bewaren. Voor dragende staalconstructies loopt dat via EN 1090-1.
Mag ik CE-markeren op staalconstructies zonder EN 1090-certificaat?
Categorie van drukapparatuur (PED-categorie · categorie I tot en met IV · module conformiteitsbeoordeling PED · risicocategorie drukapparatuur)
De indeling van drukapparatuur onder de Richtlijn drukapparatuur in de categorieën I tot en met IV, op basis van druk, volume en de gevaarlijkheid van de inhoud. De categorie bepaalt de conformiteitsbeoordelingsmodule en daarmee of een aangemelde instantie meekijkt en of lasmethoden en lassers door een derde partij moeten zijn goedgekeurd.
EU-conformiteitsverklaring (DoC · CE-verklaring · conformiteitsverklaring · verklaring van overeenstemming · EG-verklaring van overeenstemming · declaration of conformity)
Het document waarin de fabrikant op eigen verantwoordelijkheid verklaart dat zijn product voldoet aan alle Europese wetgeving die de CE-markering voorschrijft, zoals de Machinerichtlijn (vanaf 20 januari 2027 de Machineverordening) of de Richtlijn drukapparatuur. Zij hoort bij het product en wordt ten minste tien jaar bewaard. Het bewijs erachter zit in het technisch dossier; voor een bouwproduct bestaat in plaats daarvan de prestatieverklaring. Een niet voltooide machine krijgt geen conformiteitsverklaring maar een inbouwverklaring: dat is een ander document.
Conformiteitsverklaring, prestatieverklaring of technisch dossier: wat is wat?
Inbouwverklaring (EU-inbouwverklaring · verklaring van inbouw · declaration of incorporation)
Het document dat de fabrikant van een niet voltooide machine opstelt in plaats van een conformiteitsverklaring: hij verklaart aan welke eisen zijn samenstel al voldoet, en dat het pas in bedrijf mag als de complete machine waarin het wordt ingebouwd in orde is bevonden. Er hoort een montagehandleiding bij. Onder de Machineverordening, vanaf 20 januari 2027, heet zij EU-inbouwverklaring.
Conformiteitsverklaring, prestatieverklaring of technisch dossier: wat is wat?
Machinerichtlijn (MD · Richtlijn 2006/42/EG · Machinery Directive · machinerichtlijn 2006/42)
De Europese richtlijn die de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen stelt aan het ontwerp en de bouw van machines, en die bepaalt hoe een fabrikant met een risicobeoordeling, een technisch dossier, een verklaring en de CE-markering aantoont dat zijn machine eraan voldoet. Zij geldt tot 20 januari 2027 en wordt dan vervangen door de Machineverordening. Een gelast frame is een onderdeel of een niet voltooide machine; de machinebouwer blijft de fabrikant die verklaart.
Machinerichtlijn en Machineverordening: wat verandert er in 2027 voor uw laswerk?
Machineverordening (MR · Verordening (EU) 2023/1230 · Machinery Regulation · nieuwe machinerichtlijn)
De opvolger van de Machinerichtlijn, rechtstreeks geldend in elke lidstaat en van toepassing vanaf 20 januari 2027. Dezelfde kern — essentiële eisen, risicobeoordeling, technisch dossier, EU-conformiteitsverklaring en CE-markering — met nieuwe eisen voor digitale gebruiksaanwijzingen, software en cyberbeveiliging, en de regel dat wie een machine ingrijpend wijzigt zelf fabrikant wordt. Zij schrijft geen lasnorm voor; de fabrikant toont in zijn dossier aan dat de lassen deugen.
Machinerichtlijn en Machineverordening: wat verandert er in 2027 voor uw laswerk?
Prestatieverklaring (DoP · Declaration of Performance · DoP-verklaring · prestatiecertificaat (onjuiste naam))
Het document waarin de fabrikant de prestaties van zijn bouwproduct verklaart en dat bij de CE-markering hoort; voor drukapparatuur en machines heet het vergelijkbare stuk de EU-conformiteitsverklaring. Het technisch dossier erachter moet tien jaar bewaard blijven.
Conformiteitsverklaring, prestatieverklaring of technisch dossier: wat is wat?
Richtlijn drukapparatuur (PED · Pressure Equipment Directive · 2014/68/EU · drukapparatuurrichtlijn)
De Europese richtlijn voor drukapparatuur met een maximaal toelaatbare druk boven een halve bar, in Nederland uitgewerkt in het Warenwetbesluit drukapparatuur. Zij deelt apparatuur in vier categorieën naar risico; vanaf categorie II keurt een aangemelde of erkende instantie uw lasmethoden en lassers goed.
Technisch dossier (TCD · technische documentatie · technisch constructiedossier · CE-dossier · bewijsdossier CE-markering)
De verzameling documenten waarmee een fabrikant aantoont dat zijn product aan de eisen voldoet: beschrijving en tekeningen, berekeningen, risicobeoordeling, toegepaste normen, beproevings- en keuringsrapporten en de gebruiksaanwijzing. Voor laswerk hoort daar het lasdossier in: lasmethodebeschrijvingen en kwalificaties, lasserscertificaten, keurings- en onderzoeksrapporten en materiaalcertificaten, traceerbaar per las. Ten minste tien jaar te bewaren.
Conformiteitsverklaring, prestatieverklaring of technisch dossier: wat is wat?
Warenwetbesluit drukapparatuur (WBDA · Warenwetbesluit drukapparatuur 2016 · keuring voor ingebruikneming · herkeuring drukapparatuur)
Het Nederlandse besluit dat voor drukapparatuur in gebruik die daarvoor is aangewezen de keuring voor ingebruikneming, de periodieke herkeuring en de beoordeling bij reparatie of wijziging voorschrijft, uitgevoerd door een aangewezen keuringsinstantie (NL-CBI) of een eigen keuringsdienst van gebruikers. Welke apparatuur is aangewezen, staat in de bijbehorende regeling. Het vult de Richtlijn drukapparatuur aan, die alleen over nieuwe apparatuur gaat.
Wat is het verschil tussen een aangemelde instantie en een NL-CBI?
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb · Wet kwaliteitsborging · kwaliteitsborger)
De Nederlandse wet die voor nieuwbouw in de laagste gevolgklasse een onafhankelijke kwaliteitsborger inschakelt die tijdens de bouw toetst of het bouwwerk aan de bouwregels voldoet, en die van de aannemer een opleverdossier vraagt. Voor een staalbouwer betekent dit dat de prestatieverklaring en het dossier van een EN 1090-constructie bij de oplevering worden opgevraagd. Meer daarover staat op het kennisplatform 1090ce.nl.
Keuring en inspectie
Audit (certificeringsaudit · toezichtaudit · surveillance-audit · klantaudit · interne audit)
Een onafhankelijk onderzoek of de werkwijze van een bedrijf doet wat het kwaliteitssysteem en de norm beloven, aan de hand van bewijs: documenten, registraties en wat de auditor in de werkplaats ziet. Bij een certificering doet een certificerende instelling of een aangemelde instantie de audit; opdrachtgevers en klassebureaus doen eigen audits, en het systeem vraagt een interne audit.
Audit, non-conformiteit en corrigerende maatregel: wat betekenen ze en wat moet ik ermee?
Correctie (herstelactie · correction · directe herstelmaatregel)
Het herstellen van één vastgestelde afwijking: de afgekeurde las wordt gerepareerd, het ontbrekende document aangevuld. Een correctie neemt de oorzaak niet weg; dat doet de corrigerende maatregel. Een auditor wil bij een afwijking beide zien: het geval hersteld en de oorzaak aangepakt.
Audit, non-conformiteit en corrigerende maatregel: wat betekenen ze en wat moet ik ermee?
Corrigerende maatregel (CA · correctieve actie · corrective action · CAPA)
De actie die de oorzaak van een non-conformiteit wegneemt zodat zij niet terugkomt, te onderscheiden van de correctie, die alleen het geval zelf herstelt. Een auditor sluit een afwijking pas na de oorzaakanalyse en het bewijs dat de maatregel werkt.
Audit, non-conformiteit en corrigerende maatregel: wat betekenen ze en wat moet ik ermee?
Destructief onderzoek (DT · mechanische beproeving · trekproef · buigproef · kerfslagproef · macro-onderzoek · hardheidsmeting)
Onderzoek waarbij het proefstuk wordt verbroken of doorgesneden om de eigenschappen van de las te meten: trekproef, buigproef, kerfslagproef, macroscopisch onderzoek en hardheidsmeting. Het hoort bij een lasmethodekwalificatie en soms bij een productieproef; aan het product zelf wordt niet-destructief onderzocht.
Hoe verloopt een lasmethodekwalificatie van proefstuk tot certificaat?
Hercertificering (herbeoordeling · recertificatie · verlenging certificaat)
De volledige herbeoordeling aan het einde van de looptijd van een certificaat, doorgaans na drie jaar, waarna een nieuw certificaat wordt afgegeven. Uitgebreider dan het jaarlijkse toezicht; het systeem wordt opnieuw in zijn geheel getoetst.
Hoe lang blijft uw bedrijfscertificaat geldig en wat houdt het jaarlijkse toezicht in?
Jaarlijks toezicht (periodiek toezicht · toezichtbezoek · surveillance · tussentijdse audit · controle-audit)
Het terugkerende bezoek van de certificerende of aangemelde instantie tijdens de looptijd van een certificaat, om te toetsen of het systeem nog werkt: kwalificaties geldig, lascoördinatie aanwezig, registraties bijgehouden, afwijkingen afgehandeld. Vaak is dat jaarlijks, vandaar de naam; hoe vaak precies, hangt af van de norm, de klasse en de regeling van de instantie. Wie het toezicht niet doorstaat, kan zijn certificaat verliezen.
Hoe lang blijft uw bedrijfscertificaat geldig en wat houdt het jaarlijkse toezicht in?
Kalibratie (ijking · calibration · kalibratie meetmiddelen · kalibratiecertificaat)
Het vergelijken van een meetmiddel met een referentie van bekende nauwkeurigheid, met een rapport van de gevonden afwijking. Geldt voor de referentiemeters waarmee lasapparatuur wordt gevalideerd en voor de meetmiddelen waarmee wordt gekeurd, zoals temperatuurmeters, lasmallen en gasflowmeters. De referentie zelf moet herleidbaar zijn naar een nationale of internationale standaard; kalibratie door een geaccrediteerd laboratorium is daarvoor de gangbare weg, en alleen verplicht waar norm of contract dat vraagt.
Validatie, kalibratie en periodieke inspectie van lasapparatuur: wat is wat en wat moet?
Kerfslagproef (kerfslagwaarde · Charpy-proef · charpy · kerfslagtaaiheid · impact test · ISO 148-1)
Een proef die meet hoeveel energie een gekerfd proefstaafje opneemt als het in één slag wordt gebroken, bij een vastgestelde temperatuur. De uitkomst, de kerfslagwaarde in joule, zegt hoe taai een staal of een las is en hoe goed bestand tegen brosse breuk bij kou. In een staalaanduiding staat de eis in de letters: J2 betekent ten minste 27 joule bij −20 °C. De proef hoort bij veel lasmethodekwalificaties, en de ontwerper kiest de staalsoort mede op deze waarde.
Lasbaarheid en staalsoorten: wat zegt S355J2 over hoe ik het moet lassen?
Keuringsplan (ITP · inspectie- en testplan · inspection and test plan · inspectie- en beproevingsplan)
Het plan dat per project vastlegt wat er wordt gekeurd, wanneer, door wie, tegen welke maatstaf en wie erbij mag zijn. Het hoort bij het lastechnisch projectplan en is wat een opdrachtgever of auditor als eerste wil zien.
Wat is een lastechnisch projectplan en wanneer vraagt een opdrachtgever erom?
Kwaliteitsniveau (lasklasse · acceptatiecriterium · niveau B, C, D)
De maat voor hoeveel onvolkomenheden een las mag hebben, volgens ISO 5817 voor staal en ISO 10042 voor aluminium: D soepel, C gemiddeld, B streng. De uitvoeringsklasse of de klant bepaalt welk niveau geldt; de inspecteur keurt ertegen.
Lasonvolkomenheid (lasfout · lasdefect · porositeit · bindingsfout · inkarteling)
Een afwijking in of aan een las, zoals porositeit, een bindingsfout, een scheur of een inkarteling; ISO 6520 deelt ze in. Een onvolkomenheid is pas een fout als zij het toegestane kwaliteitsniveau overschrijdt.
Magnetisch onderzoek (MT · magnetpoederonderzoek · magnetic particle testing · ISO 17638)
Een niet-destructieve onderzoeksmethode voor oppervlakte- en ondiepe onvolkomenheden in magnetiseerbaar materiaal: het werkstuk wordt gemagnetiseerd en ijzerpoeder tekent een scheur af. Geschikt voor ongelegeerd en laaggelegeerd staal en voor ferritisch en martensitisch roestvast staal, en sneller dan penetrantonderzoek; bij duplex is de methode beperkt bruikbaar. Niet bruikbaar voor austenitisch roestvast staal en aluminium, die niet magnetiseerbaar zijn; daar is penetrantonderzoek de gangbare keuze.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Materiaalcertificaat (3.1 · 3.2 · keuringsdocument · certificaat volgens EN 10204 · inspection certificate)
Het document van de staalleverancier dat de eigenschappen van een partij staal bevestigt, volgens EN 10204: type 3.1 door de fabriek zelf, type 3.2 met een onafhankelijke tegenkeuring. EN 1090-2 schrijft per staalsoort voor welk type nodig is.
Wat is het verschil tussen een 3.1- en een 3.2-materiaalcertificaat, en welk heb ik nodig?
Niet-destructief onderzoek (NDO · NDT · non-destructive testing · onderzoek met apparatuur)
Onderzoek van een las zonder hem kapot te maken. Het begint met visuele inspectie (VT); daarnaast zijn er de methoden met apparatuur of middelen: penetrant (PT), magnetisch (MT), ultrasoon (UT) en radiografisch (RT). ISO 17635 zegt welke methode bij welke las past. Voor de methoden naast visuele inspectie vragen de meeste normen personeel dat is gecertificeerd volgens ISO 9712.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Non-conformiteit (NC · afwijking · tekortkoming · non-conformance · non-conformity · major · minor)
Een vastgestelde afwijking van een eis — van de norm, de eigen procedure, de tekening of het contract — met het bewijs erbij. Bij een audit ingedeeld als major (het systeem werkt niet of een eis wordt niet gehaald) of minor (incidenteel). Een afgekeurde las is een non-conformiteit van het product.
Audit, non-conformiteit en corrigerende maatregel: wat betekenen ze en wat moet ik ermee?
Penetrantonderzoek (PT · vloeistofpenetrantonderzoek · dye penetrant · ISO 3452)
Een niet-destructieve onderzoeksmethode voor onvolkomenheden die aan het oppervlak open zijn: een kleurstof dringt in scheuren en poriën en wordt met een ontwikkelaar zichtbaar gemaakt. Geschikt voor alle metalen, ook roestvast staal en aluminium; onderzoekers zijn gecertificeerd volgens ISO 9712.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Periodieke inspectie van lasapparatuur (veiligheidsinspectie lasmachines · keuring lasapparatuur · IEC 60974-4)
De controle van de elektrische veiligheid van een lasstroombron volgens IEC 60974-4: isolatie, aarding, leegloopspanning, kabels en aansluitingen. Zij gaat over de veiligheid van de mensen en is iets anders dan de validatie, die over de juistheid van de aangegeven waarden gaat; een auditor wil beide zien. Hoe vaak, legt u zelf vast op grond van het gebruik en het risico; jaarlijks is gangbaar.
Validatie, kalibratie en periodieke inspectie van lasapparatuur: wat is wat en wat moet?
Radiografisch onderzoek (RT · röntgenonderzoek · radiographic testing · ISO 17636)
Een niet-destructieve onderzoeksmethode die met röntgen- of gammastraling een beeld van het inwendige van de las maakt, op film of digitaal. Toont poriën, insluitsels en bindingsfouten; vraagt stralingsveiligheid en toegang tot beide zijden van de las.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Traceerbaarheid (herleidbaarheid)
Van elke las kunnen zeggen welk materiaal, welke lasser en welke lasmethodebeschrijving erbij hoorden, en dat kunnen aantonen met certificaten en registraties. ISO 3834 vraagt het voor zover vereist; EN 1090-2 vraagt het in de hogere uitvoeringsklassen in alle stadia.
Wat is traceerbaarheid in laswerk en hoe regel ik dat zonder papieren tijger?
Ultrasoon onderzoek (UT · ultrasonic testing · echo-onderzoek · ISO 17640)
Een niet-destructieve onderzoeksmethode voor inwendige onvolkomenheden: geluidsgolven gaan het materiaal in en weerkaatsen op een fout. Geschikt voor dikkere lassen en voor doorgelaste stompe lassen; vraagt een gecertificeerde onderzoeker en een goed oppervlak.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Validatie van lasapparatuur (validering lasmachine · controle lasapparatuur IEC 60974-14 · validatie lasstroombron)
Het aantonen dat wat een lasmachine aangeeft — stroom, spanning, draadsnelheid, gasdebiet — binnen een afgesproken afwijking overeenkomt met wat zij werkelijk levert, gemeten met een gekalibreerde referentiemeter, volgens IEC 60974-14 en ISO 17662. ISO 3834 vraagt dat dit op vastgestelde intervallen gebeurt. Het interval legt u zelf vast, tenzij de productnorm of het contract er een noemt; jaarlijks is gangbaar.
Validatie, kalibratie en periodieke inspectie van lasapparatuur: wat is wat en wat moet?
Visuele inspectie (VT · visueel onderzoek · visual testing)
Het beoordelen van een las met het oog en met eenvoudig meetgereedschap, volgens ISO 17637: vorm, afmeting, oppervlaktefouten. Het is de eerste en meest toegepaste keuring, en zij telt als niet-destructief onderzoek. Wie haar uitvoert, moet aantoonbaar bekwaam zijn; een persoonscertificaat, bijvoorbeeld VT niveau 2 volgens ISO 9712, is alleen nodig waar de productnorm, een regeling of het contract dat vraagt.
Wat is het verschil tussen visuele inspectie en niet-destructief onderzoek?
Lastechniek en metallurgie
Betonstaal (wapeningsstaal · wapening · betonijzer)
Het staal dat in beton wordt gestort om het te wapenen. Niet elk betonstaal is lasbaar; EN 10080 beschrijft het betonstaal dat het wel is. Wordt het gelast, aan elkaar of aan constructiestaal zoals bij ankerplaten en instortvoorzieningen, dan gelden de eigen regels van ISO 17660, met een eigen kwalificatie van lassers en lasmethoden.
Wapening aan staal lassen: wanneer geldt ISO 17660 en welke kwalificaties vraagt dat?
Faalkosten (kosten van afkeur · herstelkosten laswerk · cost of poor quality)
De kosten van werk dat niet in één keer goed is: reparatielassen, extra keuring, wachttijd, vertraging, afkeur en discussie met de opdrachtgever. Zij zijn meestal groter dan de zichtbare uren, en zij zijn de beste maat om te bepalen waar verbetering van het lasproces loont.
Wat kost een reparatielas werkelijk en hoe breng ik faalkosten in beeld?
Koolstofequivalent (CEV · CET · CE · carbon equivalent)
Een getal dat uit de samenstelling van het staal de hardbaarheid en daarmee de scheurgevoeligheid bij het lassen schat; CEV en CET zijn twee rekenwijzen. Hoe hoger, hoe eerder voorwarmen nodig is. Niet te verwarren met de CE-markering.
Wat zegt het koolstofequivalent van mijn staal over lasbaarheid en voorwarmen?
Krimp (laskrimp · dwarskrimp · langskrimp · shrinkage)
Het samentrekken van het lasmetaal en het verhitte staal ernaast bij het afkoelen, de oorzaak van lasvervorming en lasspanningen. Dwarskrimp maakt een plaat smaller over de las, langskrimp korter langs de las; omdat de krimp niet gelijk over de dikte is verdeeld, ontstaat hoekvervorming.
Hoe beperk ik vervorming en krimp bij het lassen, en wat doet de lasvolgorde?
Lasbaarheid (lasgeschiktheid · weldability)
De mate waarin een materiaal zich onder gewone werkplaatsomstandigheden laat lassen tot een verbinding die doet wat het ontwerp vraagt, zonder scheuren en zonder onaanvaardbaar verlies van sterkte of taaiheid. Geen vaste eigenschap van het materiaal alleen: dikte, naadvorm, voorwarmen, warmte-inbreng en toevoegmateriaal bepalen mee. Voor staal is het koolstofequivalent de belangrijkste maat.
Lasbaarheid en staalsoorten: wat zegt S355J2 over hoe ik het moet lassen?
Lasnaad (las · lasverbinding · naadvorm · naadvoorbereiding · stompe las · hoeklas · V-naad · X-naad)
De verbinding tussen twee delen die aan elkaar zijn gelast; de naadvorm is de voorbereiding van de kanten daarvoor, zoals een I-, V-, HV-, X- of K-naad met een openingshoek, een spleet en een staande kant. De twee hoofdsoorten zijn de stompe las en de hoeklas; de naadvorm hoort te passen bij de gekwalificeerde lasmethodebeschrijving en bij wat de tekening vraagt.
Lasnaad, naadvorm en lassymbolen: hoe lees ik wat de tekening van een las vraagt?
Lasvolgorde (lasvolgordeplan · welding sequence · pelgrimstap · lasplan)
De volgorde en de richting waarin de lassen en de laslagen van een werkstuk worden gelegd om krimp en spanningen tegen elkaar weg te laten werken: van het midden naar buiten, om en om van kant, in stappen terug bij lange naden. Hoort in een lasvolgordeplan of werkinstructie, en als zij de laskwaliteit beïnvloedt in de lasmethodebeschrijving.
Hoe beperk ik vervorming en krimp bij het lassen, en wat doet de lasvolgorde?
Reparatielas (herstellas · reparatie van een las · weld repair)
Het herstellen van een afgekeurde las: de fout uitslijpen of uitgutsen, opnieuw lassen volgens een gekwalificeerde werkwijze en opnieuw keuren. Een reparatielas kost meestal een veelvoud van de oorspronkelijke las en hoort als afwijking te worden geregistreerd, zodat een patroon zichtbaar wordt.
Wat kost een reparatielas werkelijk en hoe breng ik faalkosten in beeld?
Roestvast staal (rvs · inox · austenitisch staal · duplex · corrosievast staal · stainless steel)
Staal met ten minste ongeveer elf procent chroom, dat een beschermende oxidelaag vormt en daardoor beter tegen corrosie bestand is dan gewoon staal; hoe goed, hangt af van de legering, het oppervlak en de omgeving. Bij het lassen vraagt het een eigen aanpak: beperkte warmte-inbreng en tussenlaagtemperatuur, passend toevoegmateriaal en beschermgas aan de achterzijde. Kleurvorming naast de las tast de corrosiebestendigheid aan en wordt verwijderd door beitsen of een andere geschikte reiniging, mechanisch of elektrochemisch. Passiveren is iets anders: dat helpt de beschermende laag daarna te herstellen, maar haalt de verkleuring niet weg.
Hoe las ik roestvast staal zonder kleurvorming en corrosieproblemen?
Spanningsarm gloeien (SR · ontspanningsgloeien · ontspannen · stress relieving)
De meest voorkomende warmtebehandeling na het lassen: het werkstuk gaat tot onder de temperatuur waarbij het staal van structuur verandert, voor ongelegeerd constructiestaal doorgaans rond 550 tot 600 °C, zodat de lasspanningen grotendeels verdwijnen en de harde zones naast de las zachter worden. Verplicht waar een productnorm, het contract, het materiaal of de toepassing het vraagt; voor gewone staalconstructies niet.
Wanneer moet een las spanningsarm gegloeid worden en wat is een warmtebehandeling?
Staalsoort (staalkwaliteit · staalgrade · staalaanduiding · S235 · S355 · S460 · EN 10025)
Een staal met een vastgelegde samenstelling en vastgelegde mechanische eigenschappen, aangeduid met een code: in EN 10025 de S met de minimale rekgrens (S235, S355, S460), de kerfslagklasse (JR, J0, J2, K2) en hoe het staal is gemaakt: de leveringstoestand met een plusteken (+N, +AR) of, bij fijnkorrelstaal, de N of M in de naam. De code zegt welke materiaalgroep geldt, of voorwarmen in beeld komt en welk toevoegmateriaal past.
Lasbaarheid en staalsoorten: wat zegt S355J2 over hoe ik het moet lassen?
Vervorming (lasvervorming · kromtrekken · trekken · hoekvervorming · distortion)
De blijvende vormverandering van een werkstuk door het plaatselijk verhitten en afkoelen bij het lassen: dwars- en langskrimp, hoekvervorming en bochtvorming. Helemaal voorkomen kan niet; beperken wel, met minder lasmetaal, symmetrie, een doordachte lasvolgorde, voorzetten en een beheerste warmte-inbreng.
Hoe beperk ik vervorming en krimp bij het lassen, en wat doet de lasvolgorde?
Voorwarmen (voorverwarmen · voorwarmtemperatuur · tussenlaagtemperatuur)
Het werkstuk vóór het lassen op temperatuur brengen om te snel afkoelen en waterstofscheuren te voorkomen; de tussenlaagtemperatuur is de temperatuur tussen de lagen van een meerlaagse las. Of het nodig is, hangt af van staalsoort, dikte, waterstofgehalte en warmte-inbreng; ISO 13916 beschrijft hoe u meet.
Warmte-inbreng (heat input)
De hoeveelheid warmte die per lengte las in het werkstuk wordt gebracht, berekend uit spanning, stroom, lassnelheid en het rendement van het proces. Te veel of te weinig verandert de eigenschappen van de las; daarom is zij een essentiële variabele van de lasmethodekwalificatie.
Warmtebehandeling (PWHT · gloeien · warmtebehandeling na het lassen · post-weld heat treatment · normaalgloeien · ontlaten)
Het gecontroleerd verwarmen van een werkstuk tot een vastgelegde temperatuur, het vasthouden gedurende een vastgelegde tijd en het beheerst afkoelen, om de eigenschappen van het materiaal of de spanningen erin te veranderen. Een warmtebehandeling na het lassen is een essentiële variabele van de lasmethodekwalificatie: het proefstuk moet dezelfde behandeling hebben gehad.
Wanneer moet een las spanningsarm gegloeid worden en wat is een warmtebehandeling?
Waterstofscheuren (koudscheuren · hydrogen cracking)
Scheuren die uren tot dagen na het lassen ontstaan door waterstof in het lasmetaal, een harde structuur naast de las en spanning. Droog toevoegmateriaal, voorwarmen en een laag waterstofgehalte voorkomen ze; daarom schrijven normen een wachttijd vóór de eindkeuring voor.
